Asosiy yangiliklar
O'zbekiston, 2026-yil 16-iyul kuni Shanxayda imzolangan kelishuv orqali **Butunjahon Sun'iy Intellekt Hamkorlik Tashkiloti (WAICO)**ning ta'sischi davlatlaridan biriga aylandi. O'zbekiston nomidan kelishuvni Raqamli texnologiyalar vaziri Sherzod Shermatov imzoladi.
WAICO nima va uni kim tashkil etdi?
Muhim aniqlik kiritish lozim: WAICO — Xitoy tashabbusi bilan tashkil etilgan, Shanxayda joylashgan hukumatlararo tashkilot. Tashkilotni yaratish g'oyasi birinchi marta 2025-yil iyul oyida Xitoy tomonidan ilgari surilgan, keyinchalik Si Szinpin tomonidan APEC sammitida yana takrorlangan.
Imzolash marosimida jami 29 davlat (jumladan Rossiya, Qozog'iston, Qirg'iziston, Tojikiston, Pokiston, Indoneziya va boshqalar) ta'sischi a'zo sifatida qatnashdi. Marosimda BMT Bosh kotibi Antoniu Guterres ham ishtirok etdi. E'tiborga molik jihati — yirik AQSh sun'iy intellekt kompaniyalari (OpenAI, Google, Anthropic) vakillari tantanada qatnashmadi, bu esa AI sohasidagi global boshqaruv borasida AQSh va Xitoy o'rtasidagi kengayib borayotgan raqobatni yana bir bor ko'rsatdi.
Tashkilotning maqsadi
Rasmiy hujjatga ko'ra, WAICO BMT Nizomi tamoyillariga asoslanib faoliyat yuritadi va sun'iy intellektning "foydali, xavfsiz va adolatli" rivojlanishini ta'minlashni maqsad qilgan. Tashkilot doirasida xalqaro ilmiy-tadqiqot loyihalari va tajriba almashish dasturlari yo'lga qo'yiladi.
O'zbekiston uchun nima anglatadi?
O'zbekiston tomoni, bu orqali mintaqada AI texnologiyalaridan xavfsiz va etik foydalanish tamoyillarini ilgari surishini bildirdi. Mahalliy startap va dasturchilar uchun bu, global AI ekotizimlariga kirish imkoniyatlarini kengaytirishi kutilmoqda.
Muhim mulohaza
Tahlilchilar WAICOning amaliy ta'sirini turlicha baholamoqda — ba'zilar buni Xitoyning AI siyosati bo'yicha xalqaro muhokamalarga ta'sirini kengaytirish yo'li deb hisoblasa, boshqalar tashkilotning majburiy tartibga solish vakolatiga ega bo'lmasligini ta'kidlamoqda. Shunga qaramay, O'zbekistonning ta'sischi davlat sifatida qatnashishi, mamlakatning global AI diplomatiyasida faol ishtirok etish istagini ko'rsatadi.
Xulosa
Bu qadam, sun'iy intellekt sohasidagi xalqaro hamkorlik va tartibga solish masalalari borasidagi global manzarani shakllantirishda O'zbekistonning ovozini eshittirish imkoniyatini beradi — garchi tashkilotning kelajakdagi amaliy ta'siri hali noaniq bo'lsa-da.
