Asosiy yangiliklar
Dunyo bo'ylab hukumatlar bolalar va o'smirlarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishini cheklovchi qonunlarni qabul qilmoqda. Avstraliya 2025-yil dekabr oyida bunday qonunni joriy qilgan birinchi davlat bo'ldi — u 16 yoshgacha bo'lgan bolalarni Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, YouTube va boshqa platformalardan butunlay chetlatadi. Qoidabuzar kompaniyalar 49,5 million avstraliya dollarigacha (~34 million AQSh dollari) jarimaga tortilishi mumkin.
Qaysi davlatlar nima qildi?
- Daniya: 15 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun taqiq, ota-onalar 13 yoshdan ruxsat berishi mumkin
- Malayziya: 2026-yildan boshlab 16 yoshgacha taqiq e'lon qilingan
- Norvegiya: 16 yoshgacha taqiq bo'yicha qonun loyihasi tayyorlanmoqda, texnologiya kompaniyalari yoshni tasdiqlashga majbur bo'ladi
- Indoneziya: 16 yoshgacha TikTok, Facebook, Instagram va Roblox kabi "yuqori xavfli" platformalarda hisoblar bosqichma-bosqich o'chiriladi
- Britaniya: 16 yoshgacha taqiqni ko'rib chiqmoqda, bosh vazir Kir Starmer buni "dunyodagi eng qat'iy chora" deb atagan
- Xitoy: qurilma darajasida yoshga qarab ekran vaqtini cheklovchi "voyaga yetmagan rejimi" tizimini joriy qilgan
Turkiyada nima o'zgardi?
E'tiborga loyiq jihati — Turkiya ham bu global to'lqinga qo'shildi. 2026-yil 1-may kuni rasmiy gazetada e'lon qilingan qonunga ko'ra, 15 yoshini to'ldirmagan bolalar uchun ijtimoiy tarmoq xizmatlari butunlay taqiqlanadi — bunga hatto ota-ona ruxsati ham yetarli emas. Platformalar endi shaxsni tasdiqlash tizimlari (masalan, yuz tanish texnologiyasi) o'rnatishga majbur. Qonun 2026-yil noyabr oyida to'liq kuchga kiradi.
Xulosa
Bu global tendensiya, ijtimoiy tarmoqlarning bolalar ruhiy salomatligiga, kiberbulling va onlayn ekspluatatsiya xavfiga ta'siri haqidagi tashvishlardan kelib chiqmoqda. Tanqidchilar esa yosh tekshiruv tizimlarining shaxsiy hayotga aralashuvi va bolalarning VPN orqali taqiqni chetlab o'tishi mumkinligidan xavotirda. O'zbekistonda hozircha bunday rasmiy cheklov joriy qilinmagan, biroq global tendensiya shuni ko'rsatmoqdaki, bu mavzu kelajakda mintaqamizda ham muhokama qilinishi mumkin.
