Asosiy yangiliklar
NASA va Lockheed Martin hamkorligida yaratilgan tajriba samolyoti X-59, 2026-yil 12-iyun kuni muhim bir bosqichni bosib o'tdi — samolyot soatiga 1488 km (Mach 1.4) tezlikda, 16 700 metr balandlikda uchdi. Bu, bir hafta oldin (5-iyun) ovoz devorini birinchi marta kesib o'tgan (Mach 1.1) samolyotning ikkinchi va yanada muhimroq yutug'i edi.
Nega bu muhim?
Odatiy superzvuk samolyotlaridan farqli o'laroq, X-59 ning maqsadi — ovoz devorini kesib o'tganda hosil bo'ladigan kar qiluvchi portlash tovushi o'rniga, yerdagi odamlar faqat eshik yopilganidek yumshoq "taq" tovushini eshitishlarini ta'minlash. Bunga samolyotning g'ayrioddiy, igna shaklidagi uzun konstruksiyasi orqali erishiladi — bu dizayn havo bosimi to'lqinlarini bir-biriga qo'shilib ketishining oldini oladi.
Test parvozi paytida, X-59 ning ovozini "bosib qo'yish" uchun yonida NASA'ning F-15 kuzatuv samolyoti uchgan — chunki F-15 ning o'zi an'anaviy, baland portlash tovushi chiqaradi va X-59 ning haqiqiy tovush profilini bu bosqichda hali aniqlab bo'lmaydi.
Keyingi qadam nima?
NASA rejasiga ko'ra, kelgusi oylarda X-59 aynan shu tezlik va balandlikda (Mach 1.4, 16 700 metr) bir necha AQSh shaharlari ustidan parvoz qiladi — bu safar maqsad, yerdagi aholining haqiqiy tovush idrokini o'rganish. To'plangan ma'lumotlar xalqaro reglament tashkilotlariga taqdim etiladi.
Agar dastur muvaffaqiyatli yakunlansa, bu 1973-yildan buyon amal qilib kelayotgan — AQShda quruqlik ustida fuqarolik superzvuk parvozlariga qo'yilgan taqiqni bekor qilishga yo'l ochishi mumkin.
Xulosa
X-59 dasturi, 2025-yil 28-oktabrda birinchi parvozini amalga oshirgandan beri 90 kun ichida 16 marta uchgan va endi eng muhim bosqichga — ovozsiz superzvuk parvozini isbotlashga yaqinlashmoqda. Agar muvaffaqiyatli bo'lsa, bu — o'nlab yillar davomida to'xtatilgan tijorat superzvuk aviatsiyasining qayta tug'ilishiga zamin yaratishi mumkin.
Manba: Nasa
